تکنیک های نقاشی

هر اثر نقاشى شامل سه عنصر رنگ، زمينه و بَست ميباشد. بست، رنگدانه را به زمينه مي چسباند. مهارت يا تکنيک نقاشى همانا ترکيب و به کارگيرى صحيح اين سه عنصر است. در نقاشى اغلب تکينکها با سبک اشتباه ميکنند. در حاليکه سبک کاربرد شخصى تکنيک يا شيوهٔ نقاش است. مهارت به تنهايى قابل آموزش است و از نظر نقاش تکنيک ناميده ميشود. مشکلات امروزه در ارتباط با تکنيکهاى نقاشى بخشى به خاطر معايب مواد و بخشى به دليل پيشرفتهاى تاريخى تکنيک است. نقاشان گذشته طى مقالاتى نظرات خود را دربارهٔ مصالح کارشان برجاى گذاشته اند ولى گاهى هم يافته هاى تجربيشان را به صورت راز براى خود پنهان نگاه داشته اند. هنر نقاش در طولِ دوران حيات خود با غيرت و وسواس از تکنيک خاص خود محافظت ميکرده است.

رنگ روغن

اين تکنيک نياز به قلم موهاى تخت دارد و معمولاً روى بوم صورت ميگيرد. البته در مواردى روى کاغذ، مقوا، چوب و ... نيز بکار ميرود. در هر صورت بايد پيش از آغاز بکار زمينه سازى آن انجام شود. رنگهاى روغنى معمولاً به صورت رنگهاى روغنى لوله اى هستند. لوله رنگ در دههٔ ۱۸۶۰ به طور وسيع در دسترس نقاشان قرار گرفت. اين تکنيک از مشهورترين تکنيکهاست. در اين روش نقاش اين امکان را دارد که با روي هم زدنِ ضربه هاى قلم مو رنگها را تغيير دهد. تکنيک رنگ روغن از سدهٔ شانزدهم به بعد محبوبيت زيادى يافته است. در اين روش دير خشک شدن رنگها اين امکان را فراهم ميکند تا رنگها را درهم بتوان محو نمود.
پس از پايان کار ميتوان لايهٔ نازکى ورنى روى کار کشيد. به اين ترتيب هم اثر از نفوذ گردوغبار محفاظت ميشود و هم درخشندگى آن حفظ ميشود. البته اين مرحله بايد بعد از گذشت زمانى از اتمام کار صورت گيرد تا لايه هاى زيرين تابلو کاملاً خشک شده باشد.

آبرنگ
در آبرنگ با رقيق کردن رنگ ماده مي توان سايه روشنهاى زيبايى ايجاد کرد و با ايجاد لايه هاى نازک درخشندگى را نشان داد. در اين تکنيک زمينهٔ نقاشى اهميت زيادى دارد. از نمونه هاى کار آبرنگ در دورانهاى گذشته، نقاشيهاى روى ابريشم در خاور دور است. کاربرد کاملتر آبرنگ در انگلستان بخصوص قرن هيجدهم متداول شد. در اين روش گاه خطوط اصلى طراح با مداد يا قلم و مرکب مشخص ميشود و بعد به وسيلهٔ آبرنگ تکميل ميگردد و گاه از ابتدا با قلم مو و آبرنگ کار شروع ميشود. در اين شيوه، کيفياتى از مناظر و موضوعات را ميتوان به وجود آورد که با تکنيکهاى ديگر امکانپذير نميباشد. آبرنگها به صورتى تيوپى يا قرص وجود دارند. در اين روش از سفيد استفاده نميشود وسفيدى خود کاغذ به کار برده ميشود.

اکريليک
اين تکنيک با رنگهاى اکريليک انجام ميشود که محلول در آب هستند و انعطاف پذيرى زيادى دارند و خيلى زود خشک ميشوند. اين رنگها مقاومت خوبى دارند.

پاستل
پاستل نوعى تکنيک خشک است که ويژگى بافت مخمل نما را دارد. اما خيلى زود کثيف ميشود و تحت تأثير رطوبت و نور قرار ميگيرد. اين تکنيک در قرن هيجدهم رايج شد. در پاستل رنگها قابل ترکيب نيستند و اين عمل روى کاغذ زمينه و در حين کار صورت ميگيرد. از اينرو تعداد رنگهاى پاستل زياد است.
در اين تکنيک کاغذ مخصوص پاستل بايد انتخاب شود و به دليل حساس بودن اين ماده رنگى پس از پايان کار بايد از فيکسايتو استفاده کرد و بعد در قاب شيشه اى قرار داده شود و در اين حالت اثر در فاصلهاى اندک از شيشه قرار گيرد و به شيشه نچسبد.

مداد رنگى
امکانات مدادهاى رنگى از ابتداى اختراع آن، نظر بسيارى از هنرمندان نقاش را به خود جلب نمود. بيشتر تصويرگران و طراحان تبليغاتى از اين ابزار ساده آثار ماندگارى بوجود آورده اند. روش مدادرنگى ميتواند با روشهاى ديگر مثل آبرنگ، گواش و غيره ترکيب شود. مداد رنگى کاربردهاى بسيار وسيعى دارد. از اين ابزار ميتوان براى طرحهاى مقدماتى و يا اثرى با تمام جزئيات بهره برد. اين وسيله هم کاربرد طراحى دارد و هم کاربرد نقاشي. استفاده از اين تکنيک نياز به تجربه کافى دارد. بهجز کاغذهاى صيقلي، بقيه کاغذها قابل استفاده در اين تکنيک هستند.

گونه اى از مدادهاى رنگي، اصطلاحاً مدادهاى آبرنگى هستند که فضاهايى شبيه به آبرنگ را ميتوان با آنها ايجاد نمود. در اين روش با کمک قلم مو و آب اثر مداد رنگى محو ميشود و سبک و سياق آبرنگ ديده ميشود ولى ردّ مداد رنگى همچنان به چشم ميخورد.
در نقاشى با مداد رنگى ميتوان شيوه هاى متنوعى به کار برد؛ از جمله شيوهٔ خطي، سايه پرداز، شيوهٔ خراش و ... معمولاً از شيوهٔ خطى و سايه پردازى بيشتر استفاده ميشود.

مداد شمعى
در اين شيوه از مدادهاى شمعى که از موم يا ساير مواد قابل ذوب به همراه مواد رنگى ساخته ميشود، استفاده ميشود. چسبندگى اين رنگ ماده روى کاغذ به مراتب بهتر از پاستل ميباشد.

نقاشى ديوارى (فرسک)
تکنيکهاى رايج در نقاشى ديوارى به دو بخش تقسيم ميشود: نقاشى فرسک و نقاشى خشک. در تکنيک فرسک رنگ روى لايه تازه و خيس بکار ميرود. کليهٔ روشهاى ديگر نقاشى ديوارى که داراى چنين حالتى نباشند، تحت عنوان نقاشى خشک قرار ميگيرند. تکنيکهاى خشک براى فضاهاى داخلى به کار ميروند. چون مقاومت کافى در مقابل تغييرات جوى ندارند.

در فرسک مدت زمانى که نقاش ميتواند روى يک کار صرف کند محدود است. يکى از دلايلى که باعث شده فرسک کاربرد وسيعى نداشته باشد همين مانع است. ايتاليا بهترين و باارزشترين فرسکها را در خود جاى داده است. امروزه در ايتاليا تنها نقاشان متعلق به نسل گذشته با اين شکل از هنر آشنا هستند.
در فرسک مواد رنگ با آب به صورت خمير در مي آيد، سپس رقيق ميشود تا آمادهٔ استفاده شود. لايهٔ بيرونى که در واقع سطح کار است، ذرات رنگى را به هم ميچسباند و آهک آن را در خود حل ميکند و آنقدر سخت مي شود که بدون ويران ساختن سطح نگاهدارنده نميتوان آن را از بين برد. سطح از لايه آهکى تشکيل شده است. تمام آهکها مناسب براى نقاشى ديوارى نيستند. تنها آهک سفيد است که همه خواص لازم را براى اين کار دارد. البته آهکهاى دولوميتيک و کلوخ آهکِ آبى بد نيستند.
کيفيت اندود فرسک در مرحلهٔ اول به نوع مواد و انتخاب آنها و در مرحلهٔ بعد به آهک و ماسه و نسبت اين دو بستگى دارد.
نقاشى فرسک به مقدار رنگ کمى نياز دارد و بايد رنگهايى را بکار برد که بالاترين قابليت، ثبات نور و رنگ را داشته باشند. و اين رنگها بايد فاقد سنگ گچ و نمک محلول باشند. در مرحلهٔ انتقال طرح به روى ديوار دو روش وجود دارد. در روش اول طرح روى مقواى کارتن منتقل شود و بعد در روى تمام خطوط طرح با وسيلهاى نوک تيز سوراخهاى ريزى ايجاد شود. سپس کارتن با استفاده از تخته هاى باريک به ديوار نصب شود. کيسه اى حاوى دوده تهيه و با ماليدن يا زدن اين کيسه روى سوراخها اثر روى ديوار منتقل ميگردد.
در روش ديگر کارتن را روى ملاط تازه نصب ميکنند و تمام خطوط طرح توسط انتهاى دستهٔ گِرد قلم مو با فشار از روى کارتن مشخص ميشود.
نقاشى فرسک قابليتهاى تکنيکى وسيعى دارد.

کلاژ (تکه چسبانى)
کلاژ شيوه اى است که در آن مصالح مختلفى از قبيل مقوا، بريده روزنامه، پارچه، عکس، اشياء و ... روى سطح بوم يا هر زمينهٔ ديگر چسبانده ميشود و يک ترکيب بندى ايجاد ميکند. به اين ترتيب گاه روى زمينهٔ نقاشى شده قرار ميگيرد و آن را تکميل ميکند و گاه به تنهايى بکار ميرود. نقاشان کوبيست و بعد ديگران اين شيوه را بکار ميبردند.

تمپرا
تمپرا شيوهاى است قديمى در نقاشى که در آن ماده رنگى با ماده اى ژلاتينى که معمولاً زرده تخم مرغ يا زرده و سفيده است با آب مخلوط ميشود و روى زمينهٔ آماده شده بکار ميرفت در اين شيوه رنگها بعد از خشک شدن روشنتر ميشوند.
امروزه رنگهاى تمپرا در بازار عرضه ميشوند. اين نوع نقاشى اگر به درستى انجام شود، بسيار پايدار است.

نقاشى پشت شيشه
اين نوع نقاشى از زمانهاى گذشته با شيوه هاى مختلف در هنرهاى مردمى بيشتر کشورها بکار رفته است. تاريخچه اين نوع نقاشى در ايران به عهد صفويان باز ميگردد.

گفتمش نقاش را نقشی زند از زندگی
با قلم نقش حبابی بر لب دریا کشید

منبع : سايت ادبي شفيقي